بشنو این نی چون حکایت می کند            

یکی از کسانی که تاثیر خیال بر زندگی انسان ها را بخوبی تبیین کرده است مولوی است اودر کتاب مثنوی معنوی که از شاهکارهای ادبی زبان فارسی است بصورت های مختلف تاثیر وهم و خیال را در زندگی انسان بیان کرده است . در این نوشتار بطور گذرا ابیاتی از مثنوی که تاثیر خیال و وهم را بیان کرده نقل می کنیم.

ا- گفتار و کردار بشر همه بر محور وهم و خیال می گردد

قهرها و مهرها و صلح ها و جنگها ،دوستی ها و دشمنی ها ، نیکی ها و بدی ها ، اختلاف عقاید و مسالک و آراء و عواطف  بالجمله آنچه از آدمی بظهور می آید سرمایه اصلی همه ، همان وهم و خیال است.

جان همه روز از لگد کوب خیال                   و ز زیان و سود  وز خوف زوال 

نی صفا می ماندش نی لطف و فر                  نی  بسوی آسمان  راه سفر

                                                                                 دفتر اول

از خیالات تو می آید بلا                             چون خیالت فاسد آمد جابجا

گه خیال فرجه و گاهی دکان                       گه خیال علم و گاهی خان و مان 

گه خیال مکسب و سوداگری                       گه خیال تاجری  و  داوری 

گه خیال  نقره و فرزند و زن                       گه خیال بوالفضول  بوالحزن

گه خیال آشتی و جنگها                              گه خیال نامها و ننگها

                                                                     دفتر دوم

هرکسی شد برخیالی ریش گاو         گشته در سودای گنجی کنجکاو

از خیالی گشته شخصی پر شکوه        روی آورده به معدن های کوه

وز خیالی آن دگر با جهد مر               رو نهاده   سوی دریا بهر  در

وآن دگر بهر ترهب در کنشت             وآن دگر  اندر حریصی سوی کشت

2-تاثیر خیال در ایجاد امور خارجی

چه بسا صورت های خیالی که در ذهن جای گرفته است موجب حصول امور عینی خارجی گردد  مثل این که توهم صحت مزاج و خیالات خوش باعث نشاط و فربهی بدن می شود و بر عکس نیز توهم نیماری و خیالات ناخوش سبب بیماری گردد.

آدمی را فربهی هست از خیال                      گر خیالاتش بود صاحب جمال

ور خیالاتش نماید ناخوشی                          می گدازد همچو  موم از آتشی

در میان مار و کژدم گر تورا                           با خیالات  خوشان دارد خدا

مار و کژدم تو را مونس بود                           کآن خیالت  کیمیای مس بود 

صبر، شیرین از خیال خوش شده است            کآن خیالات فرج پیش آمده است

                                                                   دفتر دوم