نفس و شيطان هر دو يك تن بوده‏ اند            در دو صورت خويش را بنموده ‏اند

         چون فرشته و عقل كايشان يك بدند            بهر حكمتهاش دو صورت شدند

         دشمنى دارى چنين در سر خويش            مانع عقل است و خصم جان و كيش‏

         يك نفس حمله كند چون سوسمار            پس به سوراخى گريزد در فرار

         در دل او سوراخها دارد كنون            سر ز هر سوراخ مى‏آرد برون     

 

نفس و شيطان هر دو يك تن بوده‏ اند             در دو صورت خويش را بنموده‏ اند

چنان كه-

         چون فرشته و عقل كايشان يك بدند             بهر حكمت‏هاش دو صورت شدند

بهوش باشيد و از آن چه كه در درون شما مى‏گذرد غفلت نورزيد، زيرا صورت ديگرى از شيطان به نام نفس حيوانى در درون شما مشغول فعاليت است.

اى انسان:-

          دشمنی دارى چنين در سرّ خويش             مانع عقل است و خصم جان و كيش‏

گمان مبريد كه در آن هنگام كه از فعاليت نابكارانه نفس در يك موقعيت جلوگيرى می کنید، نفس شما دست از كار خود خواهد برداشت. زيرا:-

          يك نفس حمله كند چون سوسماراگر به اين سوسمار حيله‏ گر نهيب زدى و از فعاليت او جلوگيرى كردى به سوراخى  فرار مى‏كند، اما گمان مى‏بريد كه راه ديگرى براى سر بر آوردن ندارد، زيرا:-

          در دل سوراخ‏ها دارد كنون             سر ز هر سوراخ مى‏آرد برون‏

آيا مى‏دانيد كه رفتن و مخفى شدن ديو نفس در لابلاى درون انسانى چه نام دارد؟ خداى آفريننده انسان نام اين پنهان شدن و سر بر آوردن را خنوس ناميده است، زيرا رفتن و بر گشتن اين سوسمار نفس، مانند رفت و بر گشتن سر خار است كه دايماً با ديدن صياد در لاك خود فرو مى‏رود و با ايمنى از شكار سر به بيرون مى‏كشد، و با همين مكرها و حيله پردازى‏هاست كه حتى مار را در مقابل خود ناتوان مى‏سازد.

آخر، اى انسان بى‏نوا، اگر نفس حيوانى راه زن درونى تو نباشد، هيچ راه زن بيرونى توانايى بر چيدن زندكيت را نخواهد داشت.

آن قدرت درونى كه شهوات تو است، دل بى‏چاره را اسير حرص و طمع و آفت‏ها مى‏سازد، آن نيرومندى‏هاى طبيعى و حيوانى تو است كه تو را دزد و تباه ساخته و راه پيروزى نيرومندان را بر تو هموار ساخته است.

برو در حديث شريف اين پند را بشنو كه معصوم فرموده است: دشمن‏ترين دشمنان تو نفس حيوانى تو است كه در درونت قرار گرفته است. گوش به طمطراق و حماسه‏هاى اين دشمن درونى فرا مده. زيرا همانند شيطان است كه همواره د رصدد لجاجت و ستيزه با فرزندان آدم است. اين همان شيطان است كه تو را براى به دست آوردن دنيا و تكاپو در راه تقويت خود طبيعى رهسپار عذاب ابدى نموده است، فرو بردنت به كام مرگ، براى او چه اهميتى دارد. او با سحر و افسون خود، صد چندان کارهای وحشتناك انجام مى‏دهد.